fellfolio.
Nederlands
Download in de App StoreVoor iPhone en iPad

Vissen en aquaria · DAGELIJKSE AQUARIUMZORG

Aquarium verzorgen: houd waterwaarden, filter en vissen in de gaten

Voerresten en uitwerpselen van vissen kunnen de waterkwaliteit verslechteren. Bacteriën in het filter breken een deel van deze afvalstoffen af. Daarbij ontstaat nitraat, een afbraakproduct dat zich in het water kan ophopen. Bij een gedeeltelijke waterverversing vervang je een deel van het oude water door nieuw water van ongeveer dezelfde temperatuur. Als het kraanwater chloor of chlooramine bevat, ontsmettingsmiddelen die schadelijk zijn voor vissen, moet je het eerst behandelen met een geschikt waterbehandelingsmiddel. Zo verdun je nitraat en andere opgeloste stoffen die zich tussen de waterverversingen ophopen. Kijk elke dag naar de vissen. Meet de waterwaarden regelmatig en vaker wanneer er iets in het aquarium verandert. Daarmee kun je problemen opmerken die je niet aan het water kunt zien.

Welke waterwaarden geschikt zijn, hangt af van de vissen in je aquarium. Ammoniak is een afvalstof die vissen aan het water afgeven. Wanneer filterbacteriën ammoniak omzetten, ontstaat eerst nitriet. Beide stoffen zijn giftig voor vissen en horen in een goed functionerend zoetwateraquarium met geschikte tests niet aantoonbaar te zijn. Ook de temperatuur, waterhardheid en pH-waarde moeten bij de soorten passen. De waterhardheid geeft aan hoeveel mineralen in het water zijn opgelost, vooral calcium en magnesium. De pH-waarde laat zien hoe zuur of basisch het water is.

Zoetwateraquarium met planten en kleine zilverkleurige vissen
Kijk elke dag
Een dagelijkse controle van de temperatuur, de doorstroming van het filter, de eetlust, de ademhaling en het zwemgedrag helpt je veranderingen op te merken.
Meet de waterwaarden
Ammoniak en nitriet horen in een stabiel aquarium met geschikte tests niet aantoonbaar te zijn.
Ververs een deel van het water
Bij een gedeeltelijke waterverversing vervang je een deel van het oude water door voorbereid water. Zorg dat de nuttige filterbacteriën behouden blijven.
Het juiste voer
Kies de voersoort, hoeveelheid en voerplek die bij elke vissoort passen. Voerresten kunnen de waterkwaliteit verslechteren.

Kijk elke dag naar de vissen en de apparatuur

Je kunt de dagelijkse controle bij de apparatuur beginnen. Draait het filter, geeft de thermometer de gebruikelijke temperatuur aan en werkt de verwarming als het aquarium die nodig heeft? Kabels en aansluitingen buiten het water horen droog en onbeschadigd te zijn. Kijk daarna of de vissen gelijkmatig ademen, zwemmen zoals gewoonlijk en eten. Als een vis die normaal met zijn groep meezwemt plotseling apart blijft, valt dat bij regelmatige controles eerder op.

Ook het aquarium zelf geeft aanwijzingen. Blijven er voerresten op de bodem liggen, wordt het water troebel, ruikt het ongewoon of groeien er plotseling veel meer algen? Kijk dan naar de hoeveelheid voer en meet de waterwaarden. Helder water alleen zegt niet of de waterkwaliteit goed is. Ammoniak en nitriet zijn onzichtbaar. Met korte notities kun je veranderingen over meerdere dagen volgen.

Meet de waterwaarden regelmatig en bij veranderingen

Vissen geven ammoniak af aan het water. In een goed werkend filter zetten bacteriën die stof eerst om in nitriet, dat ook giftig is, en daarna in nitraat, dat minder acuut giftig is. Met tests voor ammoniak en nitriet kun je nagaan of het filter de afvalstoffen uit het aquarium verwerkt. Geen van beide stoffen hoort met een geschikte test aantoonbaar te zijn. Nitraatmetingen laten zien of zich ondanks de waterverversingen te veel nitraat ophoopt.

Meet de waterwaarden vaker nadat je nieuwe vissen hebt toegevoegd, als het filter is uitgevallen, na te veel voeren of wanneer het gedrag van de vissen verandert. Noteer de uitslagen samen met de temperatuur en, waar nodig, de pH-waarde en waterhardheid. Met meerdere metingen zie je beter of een waarde stijgt of daalt. Wordt ammoniak of nitriet aantoonbaar, ververs dan meteen een deel van het water. Gebruik daarvoor water op ongeveer dezelfde temperatuur als het aquariumwater, waaruit chloor en chlooramine zo nodig zijn verwijderd. Blijf daarna meten. Blijven de waarden verhoogd, vraag dan deskundig advies om de oorzaak te vinden.

Ververs een deel van het water zonder temperatuurschok

Regelmatige gedeeltelijke waterverversingen verdunnen stoffen die zich ondanks het filter ophopen. Hoeveel water je moet verversen, hangt af van de inhoud van het aquarium, de soorten en het aantal vissen en je meetwaarden. Bij een gewone gedeeltelijke waterverversing kunnen de vissen in het aquarium blijven. Met een hevelslang, waarmee je water uit het aquarium laat stromen, kun je tegelijk vuil van de bodem opzuigen. Je hoeft daarvoor niet al het grind of zand of alle planten weg te halen.

Chloor en chlooramine zijn ontsmettingsmiddelen die, afhankelijk van de plaatselijke watervoorziening, in kraanwater kunnen zitten. Bevat jouw kraanwater deze stoffen, behandel het dan vóór het bijvullen met een middel dat chloor en chlooramine uit het nieuwe water verwijdert. Het nieuwe water hoort ongeveer dezelfde temperatuur te hebben als het aquariumwater. Haal de stekkers van de verwarming en filterpomp volgens hun gebruiksaanwijzing uit het stopcontact voordat je water laat weglopen. Laat de verwarming volgens de gebruiksaanwijzing afkoelen voordat het waterpeil onder de verwarming zakt. De pomp mag niet drooglopen. Houd het filtermateriaal met de nuttige bacteriën ondertussen vochtig in aquariumwater. Na het bijvullen kun je de apparatuur volgens de gebruiksaanwijzing weer aansluiten. Controleer vervolgens of er water door het filter stroomt en of de temperatuur klopt. Wordt ammoniak of nitriet plotseling aantoonbaar, ververs dan meteen een deel van het water. Zorg ook bij die verversing dat het nieuwe water ongeveer de aquariumtemperatuur heeft en behandel het zo nodig tegen chloor en chlooramine.

Maak het filter schoon en behoud de nuttige bacteriën

Een filter heeft 2 taken. Het houdt vaste deeltjes tegen en biedt ruimte aan bacteriën die ammoniak en nitriet omzetten. Als het filtermateriaal zo vuil is dat er minder water doorheen stroomt, kun je het voorzichtig uitspoelen in water dat je eerder uit het aquarium hebt gehaald. Zo verwijder je vuil en blijft een deel van de nuttige bacteriën behouden.

Uitspoelen met onbehandeld kraanwater of schoonmaken om alle microben te verwijderen kan ook de nuttige filterbacteriën beschadigen. Controleer daarnaast de rotor, het draaiende deel van de pomp, en de aanzuigopening. Vuil op die plekken kan de waterstroom belemmeren. Meet de waterwaarden opnieuw nadat je aan het filter hebt gewerkt. Valt de pomp uit, dan kunnen de waterbeweging en de afbraak van afvalstoffen door bacteriën snel afnemen. Controleer daarom meteen waarom de pomp niet meer draait.

Kies voer dat past bij de vissen in je aquarium

Het basisvoer moet bij de vissoort passen. Vissen die aan het wateroppervlak, midden in het water of op de bodem eten, hebben mogelijk verschillende voervormen nodig die hun eetplek bereiken. Sommige nachtactieve soorten eten pas nadat het licht uit is. Stem de porties af op wat de vissen werkelijk opeten. Blijven er regelmatig voerresten liggen, dan belasten die het water. Pas in dat geval de hoeveelheid of de manier van voeren aan.

Afhankelijk van de soort kun je het basisvoer aanvullen met geschikt plantaardig voer of volledig ontdooid diepvriesvoer. Ook die porties tellen mee voor de totale voerhoeveelheid. Ga je op reis, schrijf dan de porties en voertijden op en regel iemand die dagelijks de vissen en apparatuur controleert. Voerblokken voor tijdens de vakantie zijn geen betrouwbare vervanging voor verzorging. Ze kunnen snel te veel voer afgeven, dat vervolgens in het water gaat rotten.

Controleer bij ziekteverschijnselen de vis en het aquarium

Een veranderde ademhaling, aanhoudend naar lucht happen aan het oppervlak, scheef zwemmen, vinnen die strak tegen het lichaam worden gehouden, witte stippen, open plekken op de huid of plotseling niet meer willen eten zijn waarschuwingssignalen. Sommige soorten halen van nature af en toe lucht aan het oppervlak. Let daarom vooral op een duidelijke verandering ten opzichte van hun gewone gedrag. Controleer eerst de temperatuur, ammoniak, nitriet en andere waterwaarden die voor de soort belangrijk zijn.

Medicijnen geven zonder te weten wat er aan de hand is, kan andere vissen en de nuttige filterbacteriën schaden. Neem bij duidelijke ademnood of ernstige zwakte meteen contact op met een dierenarts die vissen behandelt. Laat ook minder acute klachten beoordelen als ze aanhouden. Noteer wanneer je nieuwe vissen hebt toegevoegd, ander voer bent gaan geven of iets aan de apparatuur of het water hebt veranderd. Dat kan helpen om de oorzaak te vinden. Zorg dat een verzorger de contactgegevens voor noodgevallen, de voerhoeveelheid en de instructies voor het filter en de verwarming makkelijk kan vinden.

Veelgestelde vragen

Moet ik het filter bij elke waterverversing helemaal schoonmaken?

Nee. De bacteriën in het filter helpen afvalstoffen uit het water af te breken. Als de doorstroming afneemt, kun je het filtermateriaal voorzichtig uitspoelen in water dat je uit het aquarium hebt gehaald.

Wat moet ik doen als nitriet plotseling aantoonbaar is?

Nitriet is giftig voor vissen. Ververs meteen een deel van het water met nieuw water van ongeveer dezelfde temperatuur. Behandel het vooraf met een geschikt waterbehandelingsmiddel als het chloor of chlooramine bevat. Blijf daarna de waterwaarden meten en zoek de oorzaak. Vertonen de vissen ziekteverschijnselen, neem dan ook contact op met een dierenarts die vissen behandelt.

Bronnen en fotovermelding

Fotocredits

Foto: Freshwater aquarium · Ranjith-chemmad · CC BY-SA 4.0. Bijgesneden, verkleind en omgezet naar WebP

Lees ook

Vissen en aquaria

Terug naar deze diergroep ↗
Blauw-rode mannelijke kempvis van opzij
Soortportret · Zoetwatervissen

Siamese kempvis

Betta splendens heeft een verwarmd aquarium met filter, zachte stroming en vrije toegang tot lucht boven het water nodig. Zo plan je een passende inrichting, voeding en eventuele medebewoners.

Lees de gids
Antennemeerval rust op grind in een aquarium
Soortportret · Zoetwatervissen

Antennemeerval

Antennemeervallen van het geslacht Ancistrus hebben schuilplaatsen, goede waterkwaliteit en aanvullend voer nodig. Zo plan je het aquarium, de voeding en geschikte medebewoners.

Lees de gids
Rode goudvis van opzij
Soortportret · Zoetwatervissen

Goudvis

Goudvissen hebben veel zwemruimte nodig en een filter waarin bacteriën schadelijke afvalstoffen afbreken. Zo plan je een aquarium of vijver voor slanke goudvissen en hooggebouwde kweekvormen.

Lees de gids