Maanvissen houden: een hoog aquarium met ruimte voor territoria

Waarom een maanvis zoveel hoogte nodig heeft

Van voren is een maanvis verrassend smal. Van opzij zie je juist een groot vlak, met de rugvin bovenaan en de aarsvin aan de onderkant achter de buik. Samen met de lange buikvinnen geven ze de vis zijn kenmerkende vorm. Daarmee kan hij behendig tussen plantenstengels en wortels bewegen.

Volwassen dieren worden ongeveer 13 tot 15 cm lang. Bij het inrichten telt hun hoogte net zo goed mee. Met de vinnen erbij is ongeveer 20 cm mogelijk, bij sommige dieren en kweekvormen met lange vinnen ook meer. Een maanvis heeft genoeg ruimte nodig om makkelijk te draaien en zijn vinnen te spreiden zonder steeds tegen de bodem of inrichting te komen. Zijn rustige manier van zwemmen betekent dus niet dat hij weinig ruimte nodig heeft.

Welke maanvis haal je in huis?

Pterophyllum scalare is een Zuid-Amerikaanse zoetwatervis uit de familie van de cichliden. Zijn natuurlijke verspreidingsgebied ligt in het noorden van Zuid-Amerika en omvat onder meer het Amazonebekken. De meeste maanvissen die nu voor aquaria worden verkocht, zijn gekweekt. Door selectie zijn naast zilverkleurige vissen met donkere verticale strepen ook zwarte, goudkleurige en gemarmerde vormen ontstaan.

De andere twee soorten maanvissen zijn Pterophyllum altum, die duidelijk hoger wordt, en Pterophyllum leopoldi. Ze hebben elk hun eigen behoeften. Een opvallende handelsnaam of extra lange vinnen zijn niet voldoende om de soort vast te stellen. Het is daarom verstandig om vóór de aankoop de wetenschappelijke naam te controleren. Vraag ook waar de vissen zijn opgegroeid, aan welk water ze gewend zijn en wat ze tot nu toe eten.

Een hoog aquarium met ruimte om uit te wijken

Voor een volwassen koppel dat al goed samengaat, kun je bijvoorbeeld een aquarium van ongeveer 120 × 50 × 60 cm plannen. Dat zijn de lengte, de diepte van voor naar achter en de hoogte. Het berekende bruto volume is 360 liter. Er zit uiteindelijk minder water in, omdat bodem en inrichting ruimte innemen en de bak niet tot de rand wordt gevuld. Het is belangrijk dat er daarna nog ruim voldoende waterhoogte overblijft.

Hoge planten en rechtop geplaatst aquariumhout kunnen verschillende delen van het aquarium van elkaar scheiden. Het is verstandig ze zo neer te zetten dat een vis erachter kan zwemmen en uit het zicht van de andere kan verdwijnen. Eén plant midden in de bak biedt daarvoor weinig beschutting. Tegelijk moet er een aaneengesloten open zwemruimte overblijven. Gladde oppervlakken en ruime doorgangen tussen het hout helpen verwondingen aan de lange vinnen te voorkomen.

Dit voorbeeld gaat uit van twee vissen die al goed met elkaar overweg kunnen. Twee willekeurig gekozen maanvissen vormen niet vanzelf een koppel. Voor een blijvende groep volwassen dieren is een veel groter aquarium nodig, in de orde van 500 liter of meer. Hoeveel vissen daar samen kunnen leven, hangt ook af van de afmetingen, de inrichting en hun onderlinge verhoudingen.

Lees verder: Een zoetwateraquarium inrichten: bak, filter en water

Als jonge maanvissen volwassen worden

Jonge maanvissen kunnen in een groep opgroeien en later een partner kiezen. Bedenk al vóór de aankoop wat er met de overige vissen gebeurt zodra koppels een territorium gaan verdedigen. Een aquarium waarin meerdere kleine maanvissen aanvankelijk goed samenleven, is niet vanzelf groot genoeg voor diezelfde vissen als ze volwassen zijn.

Een andere vis even wegjagen is iets anders dan voortdurend opjagen. Wordt een dier bij elke beweging achtervolgd, staat het steeds achter het filter of kan het niet meer bij het voer, dan moet er snel iets veranderen. Extra barrières die het zicht onderbreken, kunnen helpen. Gaat het jagen door, dan hebben de vissen geschikte, aparte aquaria nodig of moet één van hen een ander passend onderkomen krijgen. Een aquarium dat daarvoor klaarstaat, zou verwarming en een al werkend biologisch filter moeten hebben.

Ook binnen een vertrouwd koppel kunnen de verhoudingen veranderen. Maanvissen blijven niet zonder uitzondering hun hele leven bij dezelfde partner. Het is daarom zinvol om beide dieren tijdens het eten en rusten te blijven volgen, ook als ze eerder samen eitjes hebben bewaakt.

Alleen warm water is niet genoeg

Voor Pterophyllum scalare is 25 tot 28 °C een bruikbare richtlijn. Met een aparte thermometer kun je zien of de werkelijke temperatuur overeenkomt met de instelling van de verwarming. Zacht tot matig mineraalrijk water met een licht zure tot neutrale pH past bij veel gekweekte maanvissen. De pH geeft aan hoe zuur of basisch het water is. Een pH tussen ongeveer 6,5 en 7 kan als uitgangspunt dienen. Daarbij is het belangrijk rekening te houden met het water waaraan de vissen al gewend zijn.

Bij waterhardheid horen twee verschillende metingen. De totale hardheid, afgekort GH, zegt vooral iets over opgelost calcium en magnesium. De carbonaathardheid, of KH, geeft aan hoe goed het water zuren kan opvangen en sterke schommelingen in de pH kan tegengaan. Het is verstandig om beide te meten. Is je kraanwater veel harder dan geschikt is voor de vissen, vraag dan vóór de aankoop deskundig advies over hoe je het water geschikt kunt maken.

Het is belangrijk het aquarium zonder vissen te laten indraaien voordat ze komen. Tijdens dat proces groeien onder andere in het filter bacteriën die schadelijke ammoniak en nitriet omzetten. Daarvoor bestaan ammoniakproducten speciaal voor aquaria, die volgens de gebruiksaanwijzing worden toegevoegd. Voordat de vissen het aquarium in gaan, horen herhaalde controles volgens de productaanwijzingen te bevestigen dat de toegevoegde ammoniak wordt afgebroken en ook geen nitriet meer meetbaar is. Onze gids over het opstarten van een aquarium legt de werkwijze en controles uit.

Bij het onderhoud horen watertests en regelmatige gedeeltelijke waterverversingen. Daarbij vervang je een deel van het water. Een vast moment per week helpt om veranderingen op te merken. Hoeveel water vervangen moet worden, hangt onder meer af van het aantal vissen, het voeren en de meetwaarden. Nieuw water hoort op een geschikte temperatuur te zijn en heeft zo nodig een behandeling tegen chloor nodig. Als filtermateriaal schoongemaakt moet worden, helpt voorzichtig spoelen in afgetapt aquariumwater om de nuttige bacteriën te behouden.

Lees verder: Een zoetwateraquarium inrichten: bak, filter en water · Aquarium verzorgen: houd waterwaarden, filter en vissen in de gaten

Kleine tetra’s kunnen een prooi worden

Maanvissen eten in de natuur ook kleine vissen. Een rustig ogende maanvis kan een neontetra of jonge kardinaaltetra daarom als prooi zien. Dat ze eerst samen rondzwemmen, zegt weinig over wat een groter geworden maanvis later kan inslikken. Wil je vooral een school kleine tetra’s houden, dan kun je beter andere medebewoners kiezen.

Andersom kunnen vissen die aan de vinnen van andere vissen knabbelen een maanvis opjagen en verwonden. Bij het kiezen van medebewoners tellen daarom de volwassen grootte, het gedrag en vergelijkbare behoeften aan temperatuur en waterwaarden. Ook elke extra vis heeft ruimte nodig. Alleen de aanduiding gezelschapsvis geeft op die vragen geen antwoord. De soortportretten en onze gids voor het kiezen van aquariumvissen helpen om een passende combinatie samen te stellen.

Lees verder: Aquariumvissen kiezen die goed samen kunnen leven · Neontetra's houden: een school, planten en geschikt water · Kardinaaltetra’s houden: inrichting, water en andere vissen

Goed kijken tijdens het voeren

Een geschikt volledig voer voor maanvissen of vergelijkbare tropische cichliden kan de basis vormen. Langzaam zinkende korrels of vlokken die de vissen graag eten, zouden klein genoeg moeten zijn om makkelijk op te nemen. Kleine porties diepvriesvoer, zoals watervlooien, artemia of geschikte muggenlarven, zorgen voor afwisseling. Watervlooien zijn heel kleine zoetwaterkreeftjes. Artemia zijn kleine pekelkreeftjes die als visvoer worden verkocht.

Dat elke vis echt iets eet, is belangrijker dan veel voer op één plek aanbieden. Bij concurrentie kunnen kleine porties op verschillende plaatsen helpen. Wordt een maanvis toch steeds buitengesloten, dan verdient de oorzaak van het conflict aandacht. Jonge vissen hebben vaker kleine maaltijden nodig dan volwassen vissen. Restjes kun je het best weghalen voordat ze afbreken en het water extra belasten.

Als een koppel eitjes op een blad bewaakt

Voor het afzetten van de eitjes maakt een koppel vaak eerst een breed blad of een ander geschikt oppervlak schoon. Het vrouwtje legt daar de eitjes en het mannetje bevrucht ze. De ouders kunnen met hun vinnen vers water langs de eitjes waaieren en andere vissen wegjagen. Een eerst rustig deel van de bak verandert dan in een verdedigd territorium. Soms eten de ouders het legsel op, vooral bij de eerste pogingen.

Bij jonge maanvissen kun je het geslacht niet betrouwbaar herkennen aan de vorm van de kop en de vinnen. Rond het afzetten van de eitjes is de geslachtspapil beter te zien. Dat is een klein uitsteeksel aan de onderkant van het lichaam waarlangs eitjes of sperma naar buiten komen. Daarmee weet je nog niet of twee bepaalde vissen langdurig met elkaar overweg zullen kunnen.

Wil je jonge maanvissen grootbrengen, dan is het verstandig vooraf geschikte extra ruimte en heel fijn voer voor de jongen te regelen. Ook voor hun toekomstige onderkomens kun je het best op tijd zorgen. Uit één legsel kunnen veel jongen komen. Tijdens hun groei hebben ze steeds meer ruimte en verzorging nodig. Het is boeiend om de ouderzorg te volgen, maar de keuze om de jongen op te kweken hoort vóór een bewuste kweekpoging te worden gemaakt.

Kleine veranderingen vroeg opmerken

Bij de dagelijkse blik op het aquarium is naast de temperatuur ook het gedrag van de vissen van belang. Ademen beide zoals gewoonlijk, houden ze hun vinnen normaal en komen ze eten? Als een maanvis zich plotseling terugtrekt, sneller ademt of beschadigde vinnen heeft, kan dat aan het water, onderlinge conflicten of een ziekte liggen. Het is daarom verstandig zowel de waterwaarden als het gedrag van de andere vissen te bekijken. Bij aanhoudende veranderingen of verwondingen is deskundige hulp nodig. Als je een ziekte vermoedt, kun je het best een dierenarts met ervaring met vissen raadplegen.

Korte aantekeningen helpen om het verloop te volgen. Handige gegevens zijn de datum, meetwaarden, de laatste waterverversing en een concrete observatie. Bijvoorbeeld: de donkerdere vis is vandaag twee keer bij het voer weggejaagd. Zo kun je later beter nagaan wanneer een verandering begon en wat er sindsdien aan het aquarium is veranderd.

Lees verder: Aquarium verzorgen: houd waterwaarden, filter en vissen in de gaten