Amfibieën houden: water, land en een gevoelige huid

Drie leefwijzen vragen om een andere inrichting

De axolotl is een salamander die ook als volwassen dier zijn uitwendige kieuwen houdt en voortdurend in het water leeft. Hij heeft koel water, voldoende bodemoppervlak en een zachte filterstroming nodig. Afrikaanse dwergklauwkikkers van het geslacht Hymenochirus zijn veel kleiner dan een axolotl en leven ook in het water. Ze moeten vrij naar het wateroppervlak kunnen zwemmen om lucht te halen. Een goed sluitend deksel voorkomt dat ze uit het aquarium ontsnappen.

Een koraalteenboomkikker heeft ruimte nodig om te klimmen. Stevige horizontale takken, brede bladeren en beschutte zitplekken moeten zo zijn verdeeld dat hij ertussen kan bewegen en verschillende rustplekken kan kiezen. Een op de grond levende hoornkikker heeft vooral bruikbare bodemruimte en een geschikte, vochtige bodembedekking nodig. Houd bij de inrichting rekening met hoe het volwassen dier zich beweegt, waar het rust en hoeveel ruimte het daarvoor nodig heeft.

Ook de ontwikkeling verandert wat een dier nodig heeft. Veel kikkers beginnen als kikkervisje in het water en verlaten dat grotendeels na de metamorfose, de verandering van kikkervisje tot jonge kikker. Zo’n jonge kikker heeft een veilige uitgang uit het water nodig. Een axolotl houdt daarentegen zijn uitwendige kieuwen en leeft ook als volwassen dier volledig in het water.

Lees verder: Axolotl houden: koel water, zachte stroming en passend voer · Koraalteenboomkikker verzorgen: ruimte, klimaat en voeding

Behandel het water en bereid het filter voor

Via hun doorlaatbare huid nemen amfibieën ook stoffen uit het water op. Chloor en chlooramine, die gebruikt kunnen worden om drinkwater te ontsmetten, en resten van schoonmaakmiddelen kunnen schadelijk zijn. Welke behandeling jouw kraanwater nodig heeft, hangt af van de plaatselijke watervoorziening. Chlooramine verdwijnt niet betrouwbaar door water alleen te laten staan. Gedestilleerd water is evenmin een vervanging voor water met de juiste mineralen.

Meet in een aquarium regelmatig de temperatuur en de hoeveelheid ammoniak, nitriet en nitraat. Meet ook de pH-waarde, die aangeeft hoe zuur of basisch het water is, en de waterhardheid, de hoeveelheid opgelost calcium en magnesium. Welke waarden geschikt zijn, hangt af van de amfibiesoort.

In een nieuw aquarium moeten zich eerst genoeg bacteriën in het filter vestigen. Die zetten giftige ammoniak eerst om in eveneens giftig nitriet en daarna in nitraat. Deze voorbereiding heet indraaien. Doe dit zonder dieren, zodat ze tijdens het indraaien niet aan giftige ammoniak of nitriet worden blootgesteld. De bacteriën hebben een bron van ammoniak nodig om zich te vermenigvuldigen. Daarvoor kun je een ammoniakproduct gebruiken dat uitdrukkelijk voor het indraaien van aquaria bedoeld is. Hoeveel je toevoegt en wanneer je daarna de waterwaarden controleert, staat in de gebruiksaanwijzing van het product. Eerst stijgt de hoeveelheid ammoniak en daarna die van nitriet. Naarmate er meer bacteriën komen, worden beide stoffen omgezet. Het filter is pas klaar voor de eerste dieren als herhaalde tests aantonen dat het ook verdere toevoegingen van het ammoniakproduct verwerkt en beide waarden steeds weer tot 0 dalen.

Na de komst van de dieren helpen gedeeltelijke waterverversingen om opgeloste afvalstoffen te verwijderen. Daarbij haal je een deel van het water weg en vervang je het door water dat op de juiste manier is behandeld. Verwijder ook voerresten en uitwerpselen. Als het filtermateriaal moet worden uitgespoeld, doe dat dan voorzichtig in water dat je uit het aquarium hebt gehaald. Zo blijven de bacteriën in het filter beter behouden.

Waterkikkers hebben daarnaast rustige plekken en een vrije weg naar het oppervlak nodig. De uitstroom van het filter mag ze niet voortdurend wegduwen. Richt een aquarium voor axolotls of waterkikkers in voor de betreffende soort. Vissen in hetzelfde aquarium kunnen problemen geven. Een axolotl kan kleinere vissen opeten. Sommige vissen knabbelen juist aan zijn gevoelige kieuwen of aan de huid van waterkikkers. Ze kunnen ook voer opeten dat voor de amfibieën bedoeld is.

Lees verder: Een zoetwateraquarium inrichten: bak, filter en water · Aquarium verzorgen: houd waterwaarden, filter en vissen in de gaten · Axolotl houden: koel water, zachte stroming en passend voer

Een vochtige landomgeving heeft ook frisse lucht nodig

Voor kikkers die op het land leven, houdt een geschikte bodembedekking vocht vast en biedt die plekken om zich terug te trekken. Je kunt het verblijf aanvullen met veilige planten, schuilplaatsen en een ondiepe waterbak. De kikker moet zelf in en uit de bak kunnen komen. De bodembedekking moet vrij zijn van meststoffen, bestrijdingsmiddelen en geurstoffen. Losse stukjes kunnen samen met een prooi worden ingeslikt. Houd bij de keuze dus ook rekening met hoe de soort eet.

Na het sproeien moeten bladeren en andere onderdelen van het verblijf weer kunnen drogen. Goede ventilatie voorkomt dat het overal langdurig vochtig blijft. Een hygrometer meet de luchtvochtigheid. Controleer daarnaast of de bodembedekking licht vochtig is of al doorweekt. Voor de koraalteenboomkikker noemt een gespecialiseerde dierenartspraktijk een luchtvochtigheid van 50 tot 70 procent en een ondiepe bak met behandeld water. Die waarden gelden voor deze soort. Andere kikkers kunnen andere omstandigheden nodig hebben.

Takken moeten het gewicht van de kikker kunnen dragen en stevig vastzitten, zodat ze bij een sprong niet kantelen. Verdeel planten en schuilplaatsen zo dat het dier kan kiezen tussen lichtere zitplekken en beschutte plekken in de schaduw. Het deksel moet goed sluiten en tegelijk voldoende ventilatie toelaten. Zo kan de kikker niet ontsnappen en blijft er lucht door het terrarium stromen.

Lees verder: Koraalteenboomkikker verzorgen: ruimte, klimaat en voeding

Stem temperatuur en licht af op de soort

Amfibieën zijn koudbloedig. Hun lichaamstemperatuur hangt af van de omgeving, en veel soorten bewegen tussen iets warmere en koelere plekken. Richt het verblijf daarom in voor de betreffende soort. Axolotls hebben koel water nodig. Als de kamer in de zomer te warm wordt, kan koeling van het aquarium nodig zijn. Volgens een verzorgingskaart van een dierenartspraktijk heeft de koraalteenboomkikker overdag ongeveer 24 tot 29 °C nodig en ’s nachts minimaal ongeveer 18 °C. Plaats thermometers waar de dieren zich ophouden. Een meting vlak onder het deksel vertelt je niet hoe warm het op de bodem of op een tak is.

Als extra warmte nodig is, hoort een thermostaat de warmtebron te regelen. Scherm hete onderdelen af, zodat het dier ze niet kan aanraken en zich niet kan verbranden. De verlichting moet zorgen voor een regelmatig ritme van dag en nacht, met overdag ook schuilplaatsen in de schaduw. UVB staat voor ultraviolette straling van type B. Die helpt sommige amfibieën vitamine D3 aan te maken. Deze vitamine is nodig om calcium te kunnen gebruiken. Voor koraalteenboomkikkers adviseert de dierenartspraktijk een zwakke UVB-bron met ongeveer 12 uur licht per dag. Bespreek de afstand tot de lamp, eventuele afscherming en voedingssupplementen met een dierenarts die ervaring heeft met amfibieën. Stem de warmte, UVB-verlichting en dagelijkse brandduur af op de amfibiesoort, in plaats van die van een hagedissenterrarium over te nemen.

Lees verder: Axolotl houden: koel water, zachte stroming en passend voer · Koraalteenboomkikker verzorgen: ruimte, klimaat en voeding

Kies geschikte prooidieren en bereid ze voor

Veel volwassen amfibieën eten ongewervelde dieren, dieren zonder ruggengraat zoals wormen en insecten. Een koraalteenboomkikker vangt vooral krekels, kakkerlakken en andere geschikte insecten. Een axolotl eet in het water, bijvoorbeeld geschikte regenwormen. Welke prooidieren passen, hangt af van de soort. Jonge dieren hebben vaak kleinere prooien en vaker een maaltijd nodig. Prooien moeten klein genoeg zijn om veilig te kunnen worden doorgeslikt. Haal overgebleven insecten uit het terrarium voordat ze de kikker hinderen of verwonden.

Voerinsecten alleen leveren vaak te weinig calcium. Bij gutloading geef je de voerinsecten geschikt, voedzaam voedsel voordat je ze aan de amfibie voert. Bij bestuiven krijgen ze een dun laagje calcium- of vitaminepoeder. Welk supplement geschikt is en hoe vaak je het geeft, hangt af van de soort, de levensfase, de UVB-verlichting en de rest van het voer. Een dierenarts met ervaring in de behandeling van amfibieën kan helpen het voedingsplan af te stemmen. Haal voerdieren uit een betrouwbare bron. Insecten uit tuinen waar bestrijdingsmiddelen zijn gespoten, kunnen resten daarvan bij zich dragen. Vissen waarvan de herkomst niet is gecontroleerd, kunnen als voer ziekteverwekkers binnenbrengen.

Kijk bij het voeren hoeveel het dier werkelijk eet en of het na verloop van tijd magerder of duidelijk zwaarder wordt. Daarmee kun je de porties aanpassen. Koraalteenboomkikkers krijgen gemakkelijk te veel voer. Als een dier plotseling zijn vertrouwde voer weigert, controleer dan ook zijn gezondheid en de omstandigheden in het verblijf. Temperatuur, waterkwaliteit en veranderd gedrag kunnen belangrijke aanwijzingen geven.

Let op huid en gedrag en houd nieuwe dieren apart

Amfibieën kun je goed observeren. Pak ze alleen vast als dat nodig is voor de verzorging of om ze te verplaatsen. Schone, ongepoederde handschoenen die met geschikt water zijn bevochtigd, helpen hun gevoelige huid te beschermen tegen huidvet, zeep en chemicaliën. Was na contact je handen. Gebruik voor verschillende aquaria of terraria aparte hulpmiddelen. Houd nieuwe dieren eerst apart en observeer ze. Plan deze quarantaine met een dierenarts die amfibieën behandelt, voordat het nieuwe dier ruimte of water deelt met een bestaande groep.

Veranderingen in huidskleur, ongewoon vaak vervellen, wonden, zwellingen, zwakte, problemen met normaal bewegen of langdurig weigeren van voer moeten door een dierenarts worden beoordeeld. Verschillende ziekten kunnen dezelfde verschijnselen geven. Een verschijnsel zoals een rode buik is daarom op zichzelf geen diagnose. Gebruik geen vrij verkrijgbare aquariummedicijnen en geef het dier geen zoutbad zonder advies van een dierenarts. Bij ademnood, duidelijke zwakte of snelle achteruitgang is onmiddellijk hulp van een dierenarts nodig. Genoteerde waterwaarden, temperaturen en luchtvochtigheid helpen bij het onderzoek.