Dwergklauwkikkers houden: een aquarium voor kleine waterkikkers

Welke kikkers worden met deze naam bedoeld?

Dwergklauwkikkers horen bij Hymenochirus, een geslacht waarin nauw verwante soorten worden ingedeeld. In de handel worden de namen Hymenochirus boettgeri en Hymenochirus curtipes niet altijd betrouwbaar gebruikt. Onderzoek in het Zoological Journal of the Linnean Society vond belangrijke verschillen tussen de onderzochte aquariumkikkers en dieren die met zekerheid als H. boettgeri waren geïdentificeerd. Zonder een gedocumenteerde identificatie is Hymenochirus sp. een betere aanduiding. Dat betekent dat de precieze soort binnen dit geslacht nog niet vaststaat.

Bij de keuze van een dier is vooral het verschil met Xenopus belangrijk. Jonge klauwkikkers kunnen op dwergklauwkikkers lijken, maar worden veel groter. Hymenochirus heeft ook zwemvliezen tussen de vingers van zijn voorpoten, Xenopus niet. Bij dwergklauwkikkers staan de ogen meer aan de zijkant van de kop en blijft de lichaamslengte meestal onder vijf centimeter. Het is verstandig om de identificatie vóór de komst van het dier te laten bevestigen.

Ruimte om te zwemmen en gemakkelijk boven te komen

Een kleine groep heeft een aquarium met voldoende bodemoppervlak nodig. De DGHT, een Duitse vereniging die zich bezighoudt met amfibieën en reptielen, gebruikt in haar richtlijn voor maximaal vier Hymenochirus de lichaamslengte als uitgangspunt: 15 lichaamslengtes voor de lengte van het aquarium, acht voor de breedte en acht voor de waterdiepte. Bij kikkers van vier centimeter betekent dit een bodem van 60 × 32 centimeter en 32 centimeter waterdiepte. Grotere dieren hebben naar verhouding meer ruimte nodig.

Volwassen dwergklauwkikkers hebben geen landgedeelte nodig, maar wel open plekken om adem te halen. Vanuit hun rustplaatsen moeten ze zonder obstakels naar het oppervlak kunnen zwemmen. Brede bladeren vlak onder het oppervlak bieden extra steunpunten. Onder het deksel hoort een laag lucht vrij te blijven. Kabeldoorvoeren en andere openingen moeten zo zijn afgeschermd dat de kikkers niet kunnen ontsnappen.

Een lichte plek zonder direct zonlicht maakt het gemakkelijker om de temperatuur stabiel te houden. De ervaren houder Martin Truckenbrodt adviseert 24 tot 25 °C voor dwergklauwkikkers die gewoonlijk in aquaria worden gehouden. Een regelbare verwarming kan daarbij helpen. Met een aparte thermometer kun je de werkelijke watertemperatuur controleren, in plaats van alleen op de instelling van de verwarming te vertrouwen.

Planten, schuilplekken en een zachte stroming

Een dichte plantengroep aan één kant gaat goed samen met een open voerplek vooraan. De planten zouden beschutting moeten geven en tegelijk voldoende ruimte laten om ertussen te zwemmen. Zo kun je een rustende kikker bekijken zonder hem uit zijn schuilplek te jagen. Rond de verwarming en het filter kun je het best nauwe kieren vermijden waarin een dier vast kan komen te zitten.

Een filter met een rustige stroming helpt bij de waterverzorging. De aanzuigopening zou beschermd moeten zijn, zodat kleine dieren er niet in worden gezogen. Een krachtige waterstraal maakt ook het zoeken naar voer moeilijker. Voor bodemmateriaal en decoratie zijn gladde oppervlakken, stevige opstellingen en goed te controleren doorgangen belangrijk. Op geschikt fijn aquariumzand zie je bij de open voerplek gemakkelijk of er resten liggen.

Dwergklauwkikkers rusten vaak tussen waterplanten. Tijdens het voeren kunnen dezelfde dieren ineens veel actiever worden. Door een paar dagen goed te kijken ontdek je hun favoriete plekken en leer je ze afzonderlijk herkennen. Dan valt ook eerder op als één kikker ongewoon lang uit beeld blijft of bij het eten steeds tekortkomt.

Wat het indraaien van een aquarium betekent

Voordat de kikkers erin komen, moet zich in het aquarium een goed werkende biologische filtering ontwikkelen. Die voorbereidingsfase heet indraaien. In het systeem vermenigvuldigen zich micro-organismen die afvalstoffen omzetten. Uitwerpselen en voerresten leveren onder meer ammonium en ammoniak op. Die worden via nitriet omgezet in nitraat, waarvan je de hoeveelheid kunt verlagen door een deel van het water te verversen. Ammoniak en nitriet kunnen de dieren schaden.

Het indraaien hoort zonder dieren te gebeuren. Een aquarium vullen en een week wachten bewijst nog niet dat het filter de afvalstoffen kan verwerken. Voor gecontroleerd indraaien hebben de filterbacteriën een geschikte voedingsbron nodig. Laat je uitleggen hoe je een product gebruikt dat hiervoor bedoeld is en volg het proces met watertests. Voordat de kikkers erin gaan, hoort de biologische filtering stabiel te werken en mag er geen ammoniak of nitriet meetbaar zijn. Onze inrichtingsgids legt de voorbereiding uitgebreider uit.

Ook daarna is het belangrijk om regelmatig een deel van het water te verversen. Nieuw water hoort ongeveer dezelfde temperatuur te hebben als het aquariumwater. Als het chloor of chloramine bevat, stoffen die sommige waterbedrijven voor desinfectie gebruiken, moet het eerst met een geschikt middel worden behandeld dat deze stoffen neutraliseert. Je kunt het best voorkomen dat al het filtermateriaal tegelijk wordt vervangen. Hoeveel en hoe vaak je water moet verversen, hangt ook af van de dieren, de voeding en de testresultaten. Helder water alleen zegt niet of de omstandigheden goed zijn.

Lees verder: Een zoetwateraquarium inrichten: bak, filter en water · Aquarium verzorgen: houd waterwaarden, filter en vissen in de gaten

Zorgen dat elke kikker zijn voer krijgt

Dwergklauwkikkers eten kleine prooidieren. Geschikt levend voer en ontdooid diepvriesvoer zorgen voor afwisseling, bijvoorbeeld watervlooien en artemia. Artemia zijn kleine pekelkreeftjes die als aquariumvoer worden verkocht. De stukjes moeten klein genoeg zijn om gemakkelijk op te nemen. Bij de overname is het handig om te vragen welke soorten voer de kikkers al goed eten. Een gevarieerd voerplan hoort ook voldoende vitaminen en mineralen te leveren. Een dierenarts met ervaring in amfibieën kan beoordelen of een passend supplement nodig is.

Wanneer een dwergklauwkikker zijn bek opent, stroomt water naar binnen en trekt de prooi mee. Zo kan hij kleine voerdieren onder water naar binnen zuigen. Thuis kun je met een pipet kleine porties vlak voor een kikker neerleggen en zijn reactie afwachten. Door te kijken zie je of hij het voer ook echt doorslikt. Bij een groep kun je het best porties op verschillende plekken aanbieden en kijken of elk dier eet.

Ga uit van een kleine dagelijkse portie die de kikkers binnen enkele minuten kunnen opeten. De hoeveelheid moet passen bij hun grootte en lichaamsconditie. Vooral dieren die langer nodig hebben om voer te vinden of zelden naar de open voerplek komen verdienen aandacht. Restjes kun je het best snel weghalen, voordat ze in het aquarium vergaan. Een korte notitie met voersoort, portie en voerplek helpt iemand die tijdens je vakantie voor de kikkers zorgt. Vooraf extra voer in het water doen vervangt die zorg niet en zorgt voor meer afval in het aquarium.

Waarom een eigen kikkerbak veel gemakkelijker is

Voor een eerste aquarium is een kleine groep dwergklauwkikkers van ongeveer gelijke grootte zonder vissen een verstandige keuze. Zo’n aquarium voor één diersoort heet een speciaalaquarium. Je kunt het voeren en de inrichting helemaal op de kikkers afstemmen. Actieve vissen zijn vaak eerder bij het eten. Kleine pasgeboren vissen kunnen juist door de kikkers worden opgegeten. Dieren kunnen dus rustig naast elkaar lijken te leven en toch deze problemen ondervinden.

Ook tussen kikkers is het zinvol om tijdens de maaltijd goed te kijken. Als twee dieren hetzelfde stukje pakken of een kikker vaak wordt gebeten, kun je de porties beter verder uit elkaar aanbieden. Nieuwe dieren horen eerst apart van de bestaande groep te verblijven. Een dierenarts met ervaring in amfibieën kan adviseren over gezondheidscontroles en quarantaine, de tijdelijke afzondering die de kans op het binnenbrengen van ziekte verkleint. De aanpak hoort te passen bij de herkomst van de dieren.

Lees verder: Aquariumvissen kiezen die goed samen kunnen leven

Vervellen begrijpen en veranderingen herkennen

De huid van kikkers vernieuwt zich regelmatig. De buitenste laag laat los, soms als een dun, doorschijnend velletje. Door de huid kunnen ook water en opgeloste stoffen naar binnen en buiten gaan. Je kunt kikkers daarom het best in het aquarium laten en niet eruit halen om ze te aaien. Resten zeep of handcrème kunnen schadelijk zijn.

Herhaaldelijk afwijkende vervelling, een beschadigde of sterk rode huid, duidelijke zwellingen, zwakte of langdurig niet eten vragen om onderzoek door een dierenarts. Bij duidelijke benauwdheid of wanneer een kikker het oppervlak niet meer kan bereiken, is direct hulp nodig. Controleer ondertussen ook de temperatuur, het filter en de waterwaarden. Een foto en recente meetgegevens helpen de dierenarts om de situatie te begrijpen.

Een zwelling alleen vertelt niet waardoor die is ontstaan. Het is daarom onverstandig om op goed geluk medicijnen voor vissen of huismiddeltjes in de kikkerbak te doen. Als je vóór de aanschaf een dierenarts zoekt die amfibieën behandelt, weet je meteen wie je kunt bellen wanneer een dier ziek wordt.

Van eitje naar kikkervisje en jonge kikker

Als dwergklauwkikkers zich voortplanten, komen uit de eitjes eerst piepkleine kikkervisjes. Later groeien de poten en wordt de staart geleidelijk opgenomen in het lichaam. Die verandering tot kikker heet metamorfose. Hoe snel dat gaat, hangt onder andere af van temperatuur en verzorging.

Het grootbrengen van jonge kikkers vraagt aparte voorbereiding. Kleine kikkervisjes kunnen niet zomaar het voer van de volwassen dieren mee-eten. Geschikte kleine voerdieren, een veilig opgroeiverblijf en betrouwbare waterverzorging moeten klaarstaan. Voordat je bewust probeert te kweken, is het verstandig om met een ervaren kweker te overleggen en passende plekken voor de jonge kikkers te regelen.

Een routine die ook tijdens vakanties werkt

Bij de dagelijkse controle horen de kikkers, de thermometer en de werking van het filter. Tijdens het voeren zie je goed wie actief naar eten zoekt en wie zich anders gedraagt dan gewoonlijk. Een vast moment in de week helpt om water verversen en testen bij te houden. Met de kostenplanner kun je naast aquarium en apparatuur ook voer, verbruiksmateriaal en een reserve voor dierenartskosten plannen.

Na contact met aquariumwater, voer of schoonmaakspullen is het verstandig om je handen met zeep te wassen. Ook gezonde amfibieën kunnen salmonellabacteriën bij zich dragen. Emmers, pipetten en andere spullen zouden alleen voor het aquarium gebruikt en uit de keuken gehouden moeten worden. De Amerikaanse gezondheidsdienst CDC adviseert huishoudens met kinderen jonger dan vijf jaar of mensen met een verhoogd infectierisico om een ander soort huisdier te overwegen.

Iemand die de verzorging overneemt, zou de routine vóór je vertrek een keer samen met jou moeten uitvoeren. Klaargezette porties, foto’s van de dieren en een duidelijke verzorgingsuitleg maken de overdracht gemakkelijker. Daarbij horen ook het telefoonnummer van de dierenarts en uitleg over veranderingen waarop de verzorger moet letten. Ons overdrachtsplan helpt om deze informatie te verzamelen.