Warmte en UVB in het terrarium goed regelen

Wat UVB is en waarom reptielen het nodig hebben

Zonlicht bevat naast zichtbaar licht ook ultraviolette straling. Een deel daarvan heet UVB. Wij kunnen die straling niet zien, maar veel reptielen maken er in hun huid vitamine D3 door aan. Deze vitamine helpt het lichaam calcium uit voedsel op te nemen. Calcium is onder meer nodig voor gezonde botten.

Een gewone kamerlamp levert geen geschikte UVB-straling. In het terrarium levert een UVB-lamp die voor reptielen is ontworpen deze straling. Hoe sterk die lamp moet zijn, hangt af van de soort. Een dier dat in de natuur open en bloot in de zon ligt, heeft andere verlichting nodig dan een soort die meestal in de schaduw blijft. Ook bij een geschikte lamp moet het dier altijd de schaduw kunnen opzoeken.

Verlichting en voeding hangen samen. Of extra calcium of vitamine D3 nodig is, hangt af van de soort, het voer en de aanwezige UVB-verlichting. Baseer het gebruik van supplementen op betrouwbaar advies voor jouw reptielensoort. Dat kan een verzorgingsgids zijn die door deskundigen is gecontroleerd, of advies van een dierenarts met ervaring met reptielen.

Lees verder: Reptielen voeren: kies voedsel dat bij de soort past

Warme en koele plekken bieden

Reptielen zijn koudbloedig: hun lichaamstemperatuur hangt sterk af van hun omgeving. Ze zoeken een warmere plek op om op te warmen en gaan naar een koelere plek als ze het te warm krijgen. Daarom hoort de temperatuur in het terrarium van de ene naar de andere kant af te nemen. Dit verschil heet een temperatuurgradiënt.

Zorg voor schuilplaatsen in zowel het warme als het koelere deel. Zo kan je dier afkoelen terwijl het beschut blijft. Als de enige schuilplaats direct onder de warmtelamp ligt, heeft het die mogelijkheid niet. Bij klimmende soorten tellen ook de hogere plekken mee. Een tak dicht bij de lamp kan veel warmer zijn dan de bodem.

De temperatuur op de juiste plek en het juiste moment meten

Een digitale thermometer met voeler meet de temperatuur op de plek waar de voeler zich bevindt. Voor een meting van de luchttemperatuur bevestig je de voeler in de lucht, zonder dat hij op een warme steen rust. Een infraroodthermometer meet juist de temperatuur van een oppervlak, zoals de steen onder de warmtelamp. Hij meet niet de lucht erboven. Beide metingen zijn belangrijk, omdat een opgewarmde steen veel warmer kan zijn dan zijn omgeving.

Controleer de temperatuur overdag zodra de lamp en de zonneplek voldoende zijn opgewarmd. Een meting direct na het inschakelen laat nog niet zien hoe warm de plek later wordt. Hoe lang dat opwarmen duurt, hangt af van de lamp en de inrichting. Meet naast de zonneplek ook de lucht in de koelere schuilplaats. Op warme dagen is een extra controle in de middag nuttig, wanneer ook de kamer is opgewarmd.

Een meting kort voordat de verwarming ’s ochtends aangaat, laat zien hoe koel het terrarium tegen het einde van de nacht is. Noteer bij meetwaarden ook de plek en het tijdstip, en vermeld of je de lucht of een oppervlak hebt gemeten. Ook in een soortbeschrijving moet duidelijk zijn waarop een temperatuurwaarde slaat. De aanbevolen temperatuur van de steen op de zonneplek geldt niet voor het hele terrarium.

Lees verder: Een baardagame houden: terrarium, licht en voeding · Een luipaardgekko houden: terrarium, voeding en gezondheid

UVB meten waar je dier zit

Met een UV-indexmeter meet je hoe sterk de UV-straling op een bepaalde plek is. De gemeten waarde heet de UV-index, afgekort UVI. Laat de UVB-lamp vóór het meten opwarmen volgens de aanwijzingen van de fabrikant. Houd de sensor op de hoogte van de rug van je dier en richt hem volgens de handleiding van de meter naar de lamp. Zit er gaas tussen je dier en de lamp, laat dat dan ook tijdens de meting op zijn plaats. Het gaas houdt een deel van de straling tegen.

Meet op alle plekken waar je dier kan komen, ook op hogere takken. Meet daarnaast in de schaduw om te zien hoeveel minder UV-straling daar komt. De afstand tot de lamp, een reflector en gaas beïnvloeden de meetwaarde. Het UVB-percentage op de verpakking geeft aan welk deel van het lamplicht UVB is. Het vertelt je niet hoe sterk de straling is op de plek waar je dier zit. Daarvoor zijn de installatievoorschriften voor het specifieke lampmodel en metingen in het ingerichte terrarium nodig.

Gewoon vensterglas en glas van een terrarium houden het grootste deel van de UVB-straling tegen. Een UVB-lamp boven een gesloten glazen dak geeft het dier eronder daarom niet genoeg UVB. Direct zonlicht bij een raam is ook geen oplossing: een glazen terrarium kan daar snel levensgevaarlijk heet worden. Een oude UVB-lamp kan nog fel lijken terwijl ze veel minder UVB afgeeft. Regelmatige metingen en de vervangingsvoorschriften van de fabrikant helpen je dat op tijd te merken.

Warmte regelen en brandwonden voorkomen

Een thermostaat regelt de temperatuur. Een voeler meet hoe warm het is, waarna het apparaat de stroomtoevoer naar de warmtebron aanpast. Voor een geschikte gloeilamp of halogeenlamp die warmte afgeeft, kun je een dimthermostaat gebruiken. Die past het vermogen geleidelijk aan. Een pulsthermostaat geeft de stroom juist in korte pulsen door. Hij is alleen geschikt voor verwarmingselementen die uitdrukkelijk voor deze regeling zijn goedgekeurd, zoals bepaalde keramische verwarmingselementen, en niet voor warmtelampen die zichtbaar licht geven. Controleer in de handleidingen van beide apparaten of de warmtebron en de thermostaat samen gebruikt mogen worden.

Voor kwikdamplampen en metaalhalidelampen gelden andere regels. Ze kunnen tegelijk warmte, licht en UVB leveren, maar mogen niet worden gedimd of door een thermostaat steeds worden in- en uitgeschakeld om de temperatuur te regelen. Kies het lampvermogen en de afstand tot je dier zo dat zowel de temperatuur als de UVI bij de soort passen. Lukt het niet om beide goed te krijgen, dan is een andere combinatie nodig, bijvoorbeeld een UVB-buis met een aparte, regelbare warmtelamp. De UVB-buis wordt daarbij niet via de warmtethermostaat gedimd.

Plaats de voeler van de thermostaat volgens de aanwijzingen van de fabrikant en zet hem zo vast dat je dier hem niet kan verschuiven. Met een aparte thermometer controleer je of de zonneplek en de koele schuilplaats werkelijk de gewenste temperatuur hebben. Beschermroosters, geschikte fittingen en voldoende afstand voorkomen dat je dier hete onderdelen aanraakt. Elektrisch verwarmde stenen kunnen brandwonden veroorzaken en zijn daarom geen geschikte warmtebron.

Opnieuw meten na veranderingen en bij warm weer

Laat het volledig ingerichte terrarium enkele dagen en nachten draaien voordat je dier erin komt. Zo kun je controleren of de zonneplek overdag warm genoeg wordt, de schuilplaats koel genoeg blijft en de nachttemperatuur bij de soort past. Vooral in de zomer is die controle belangrijk, omdat een warme kamer ook het terrarium opwarmt.

Een nieuwe lamp, een hogere tak of een andere plek voor het terrarium kan de temperatuur en de UV-straling veranderen. Meet daarna opnieuw. Ook de duur van de verlichting moet bij de soort passen. Als ’s nachts extra warmte nodig is, gebruik dan een geschikte warmtebron zonder zichtbaar licht, zodat het donker blijft. In de gekoppelde gids lees je waar je op moet letten bij een winterrust of een andere seizoensgebonden rustperiode.

Lees verder: Winterrust bij reptielen: voorbereiding en controle