Beloningsgericht trainen met paarden: duidelijke stappen voor de dagelijkse verzorging

Wat positieve bekrachtiging betekent

Positieve bekrachtiging betekent dat er na bepaald gedrag iets prettigs bijkomt, waardoor dat gedrag waarschijnlijker wordt. Dat kan een geschikt klein stukje voer zijn of een aanraking die het paard echt prettig vindt. Aan de reactie van het paard kun je zien of het iets als beloning ervaart. Sommige paarden vinden kriebelen op een bepaalde plek fijn, maar wijken uit als je stevig op ze klopt.

In de leertheorie betekent negatief dat er iets wordt weggenomen. Het wegnemen van druk is een voorbeeld: als een ruiter de druk van zijn been wegneemt zodra het paard op het signaal reageert, kan die reactie waarschijnlijker worden. Dit heet negatieve bekrachtiging. Positief en negatief betekenen hier dus toevoegen en wegnemen. Bij de keuze van een trainingsmethode tellen ook duidelijkheid en het welzijn van het paard mee. Pijn, angst en aanhoudend ongemak horen geen basis voor de samenwerking te zijn. Als je begrijpt hoe een paard leert, kun je beter herkennen wat het tijdens de training ervaart.

Een rustige oefensituatie voorbereiden

Een vertrouwde, rustige plek met stevige bodem en voldoende ruimte is een goed begin. Maak een paard niet hongerig om voer aantrekkelijker te maken. Tel kleine voerbeloningen mee in zijn totale voerrantsoen. Bij gezondheidsproblemen of bijzondere voervoorschriften kan een deskundige helpen om geschikte beloningen te kiezen.

Bepaal vóór de oefening welk gedrag je precies wilt oefenen. Bij rustig stilstaan kan het eerste doel zijn dat alle 4 hoeven even op hun plek blijven terwijl er ruimte blijft tussen zijn hoofd en jouw lichaam. Zo weet je welk gedrag je wilt belonen. Een gekwalificeerde begeleider kan je vooral in het begin helpen om veilig te staan en het voer veilig te geven. Als het paard al hapt, opdringt of trapt, is eerst hulp ter plaatse nodig om een plan voor dit paard te maken.

Het juiste moment duidelijk aangeven

De beloning moet snel op het gewenste gedrag volgen. Als je na rustig stilstaan lang naar voer zoekt, beloon je mogelijk het opdringen dat daarop volgt. Leg de kleine portie daarom vooraf klaar, binnen handbereik. Geef het voer steeds vanuit een veilige, vaste positie, zodat het verloop voor het paard duidelijker wordt.

Met een kort woord of de klik van een clicker kun je aangeven welk moment goed ging. Een clicker is een klein apparaatje dat een kort klikgeluid maakt als je erop drukt. Eerst leert het paard het verband: na het woord of de klik volgt steeds een beloning. Later kun je met dat signaal precies het moment aangeven waarop het paard bijvoorbeeld rustig stilstaat. Ook dan moet de aangekondigde beloning volgen. Een kort woord kan hetzelfde doel dienen, mits het op tijd komt en het paard heeft geleerd dat er een beloning op volgt.

Rustig wachten stap voor stap oefenen

Een goed begin is een paard dat in een vertrouwde omgeving al even rustig naast je staat. Beloon dat korte moment. Als dit meerdere keren rustig lukt, kun je de wachttijd iets verlengen. Pas later voeg je iets anders toe, zoals beweging van jouw kant of een andere plek.

Als je tegelijk langer laat wachten, je positie verandert en een onbekend voorwerp gebruikt, is moeilijk te zien wat het paard lastig vindt. Maak daarom steeds maar 1 onderdeel moeilijker. Met korte notities kun je bijhouden welk gedrag al betrouwbaar lukt. Als een stap niet lukt, helpt het om terug te gaan naar de vorige, eenvoudigere opdracht. De volgende poging begint dan met iets wat het paard al kent. Door het gedrag zelf te noteren, zie je de vooruitgang duidelijker dan wanneer je alleen een hele oefensessie goed of slecht noemt.

Verzorging voorbereiden en grenzen herkennen

Als een paard een been optilt, kun je de hoef schoonmaken of onderzoeken. Je kunt beginnen met een aanraking van het been die het paard prettig vindt. Daarna oefen je dat het paard zijn gewicht verplaatst en de hoef heel even optilt. Ondersteun de hoef daarbij in een comfortabele houding. Pas als deze stappen rustig lukken, kun je de duur geleidelijk verlengen. Gaat het moeilijk, kijk dan ook of pijn of problemen met het evenwicht een rol kunnen spelen.

Andere verzorgingshandelingen kun je op dezelfde manier opdelen: eerst naar een borstel kijken, dan een korte aanraking en later meerdere borstelstreken. Als het paard duidelijk verstijft, probeert te vluchten of zich afwerend gedraagt, is het verstandig de oefening makkelijker te maken en deskundige hulp in te schakelen. Houd het paard bij zulke reacties niet vast totdat het ophoudt zich te verzetten. Maak de oefening zo eenvoudig dat het weer rustig kan meedoen. Dringend noodzakelijke behandeling vraagt wel om snelle hulp van een dierenarts. De dierenartspraktijk kan de noodzakelijke zorg en de voorbereiding op latere behandelingen samen plannen. Houd daarbij rekening met wat het paard lichamelijk aankan en hoe het op de handelingen reageert.

Lees verder: Dagelijkse paardenverzorging: veranderingen opmerken · Veulens en jonge paarden: opgroeien, omgang en eerste leerstappen