Tamme ratten trainen: terugkomen, de transportbox en vrijwillig wegen

Kies een rustige plek om te beginnen

Begin in een vertrouwde, veilige ruimte wanneer de rat uit zichzelf wakker en actief is. Ze moet vrij kunnen bewegen en naar een bekende schuilplek kunnen terugkeren. Een stroeve ondergrond geeft de rat grip tijdens de oefeningen, zodat ze niet uitglijdt bij het bewegen. Houd andere huisdieren buiten de oefenruimte.

Een rat kan zich beter op de oefening richten als haar groepsgenoten de beloning niet meteen wegpakken. Daarvoor is geen lange of belastende scheiding nodig. Zoekt ze onrustig naar de andere ratten, kies dan eerst een situatie waarin ze zich meer op haar gemak voelt.

Bied vóór het oefenen een paar kleine stukjes geschikt voer aan en kijk wat de rat graag eet. Met heel kleine porties kun je meerdere keren oefenen zonder veel extra voer te geven. Blijf haar normale maaltijden geven. Voer onthouden is voor deze oefeningen niet nodig en kan stress veroorzaken. Een korte notitie over haar favoriete beloningen helpt ook iemand anders die voor haar zorgt.

Laat de rat begrijpen waarvoor ze een beloning krijgt

Positieve bekrachtiging betekent dat op gedrag iets prettigs volgt, waardoor de rat dat gedrag waarschijnlijk vaker laat zien. Je kunt haar bijvoorbeeld een heel klein stukje voer geven zodra ze uit zichzelf in een ondiep bakje stapt. Hoe sneller de beloning volgt, hoe duidelijker het verband voor haar is.

Met een kort woord zoals ‘goed’ kun je precies aangeven welk moment je beloont. Laat op dat woord in het begin iedere keer meteen de beloning volgen. Een clicker is een klein apparaatje dat met een klikgeluid hetzelfde moment aangeeft. Je hebt er geen nodig om te trainen. Sommige ratten schrikken van een harde klik. Voor hen kan een zacht uitgesproken woord prettiger zijn.

Verwacht in het begin maar één kleine stap. Bij de transportbox kun je eerst belonen dat de rat nieuwsgierig dichterbij komt, daarna dat ze de ingang aanraakt en later dat ze naar binnen gaat. Aarzelt ze, bied dan opnieuw de laatste stap aan die goed ging. Zo kan ze die stap nog eens oefenen voordat je het moeilijker maakt. Verander daarbij steeds maar één onderdeel van de oefening tegelijk.

Oefen terugkomen tijdens het spelen

Begin op heel korte afstand met oefenen. Als de rat al naar je kijkt, geef je telkens hetzelfde korte roepsignaal en beloon je haar zodra ze bij je komt. Na een aantal geslaagde herhalingen kun je de afstand iets vergroten. Voeg afleiding pas later toe.

Roep de rat af en toe ook tijdens het spelen, beloon haar en laat haar daarna verder verkennen. Zo betekent het signaal niet telkens dat het spelen stopt. Als ze teruggaat naar haar verblijf, kan er op haar vertrouwde voerplek ook een klein stukje voer wachten.

Ook als de rat goed op je signaal reageert, blijft een veilige speelruimte nodig. Ze kan een nieuwe geur volgen of ergens van schrikken. Controleer daarom nog steeds deuren, kabels, kieren en plekken achter meubels. Kijk na het spelen bij elke rat of ze weer in haar verblijf zit. Zo blijft geen dier ongemerkt achter.

Laat haar stap voor stap wennen aan de weegschaal en transportbox

Voor het wegen kun je een stevig, ondiep bakje op een digitale weegschaal gebruiken. Zet het bakje eerst naast de uitgeschakelde weegschaal en beloon de rat als ze er uit zichzelf in stapt. Als ze daaraan gewend is, kun je hetzelfde bakje op de weegschaal zetten. Weeg eerst het lege bakje, zodat je het gewicht ervan later van het totaal kunt aftrekken. Je kunt ook de tarrafunctie gebruiken: daarmee zet je de weegschaal op nul terwijl het lege bakje erop staat. Als de rat er daarna in stapt, toont het scherm alleen haar gewicht.

In het begin hoeft de rat maar kort op de weegschaal te blijven. Een heel klein stukje voer kan helpen om haar even rustig te laten staan. Gewichten zijn beter te vergelijken als je hetzelfde bakje gebruikt en ongeveer op hetzelfde tijdstip van de dag weegt. Noteer de datum, het gewicht en bijzonderheden, zoals een maaltijd vlak voor het wegen.

Zet de transportbox om te oefenen eerst open in de veilige speelruimte, met vertrouwde bodembedekking erin. Als de rat er uit zichzelf in gaat, kun je oefenen dat ze even binnen blijft. Daarna kun je de deur voorzichtig sluiten en meteen weer openen. De box optillen en er een paar stappen mee lopen komen later. Sluit de deur nooit zolang haar staart of pootjes nog in de opening liggen. Begin pas aan een nieuwe beweging als ze zich bij de vorige op haar gemak voelt.

Pas de oefening aan als haar aandacht of beweeglijkheid verandert

Een paar geslaagde pogingen zijn genoeg voor een korte oefensessie. Loopt de rat weg, verstopt ze zich of wil ze de beloning niet meer, geef haar dan de ruimte om te stoppen. Een volgende keer kan een makkelijkere stap, een ander tijdstip of een rustigere plek helpen.

Let goed op als de rat plotseling anders reageert. Pijn, ademhalingsproblemen of moeite met bewegen kunnen verklaren waarom een vertrouwde oefening niet meer lukt. Laat zulke veranderingen beoordelen door een dierenartspraktijk met ervaring met ratten. Daarna kun je de oefening aanpassen aan wat de rat aankan, bijvoorbeeld met een lager bakje of een kortere loopafstand.

Niet elke rat leert even snel. Voor de ene is het al een grote stap om uit zichzelf naar je hand te komen. Een andere loopt al vlot de transportbox in. Een korte notitie zoals ‘gaat de box in, deur blijft nog open’ helpt iemand anders die voor haar zorgt om de volgende keer bij een vertrouwde stap te beginnen.

Lees verder: Tamme ratten begeleiden van jong tot oud